حسن حسين زاده شانه چى
233
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
در آن تأكيد شده بود كه آن را در هرروز ماه رجب بخوانند . در اين مناجات ، كه چندان طولانى نيست ، گذشته از مطالبى كه در باب توحيد و صفات الهى از ديدگاه مكتب اهل بيت عليهم السّلام بيان گرديده ، در فرازهايى از آن به ذكر مسائل اصلى امامت ، كه در اين زمان مردم با آن مواجه بودند ، پرداخته شده است و در ضمن آن ائمهء معصومين عليهم السّلام بهعنوان حجتهاى الهى و واليان امور مردم معرفى گرديدهاند ، كه اركان توحيد و خداشناسى هستند و خدا را تنها از طريق ايشان مىتوان شناخت . همچنين اين مناجات ، به نظام ولى اللّهى و ولايت الهى ايشان اشاره دارد و در عين حال از هرگونه شبهه غلو دربارهء ائمه عليهم السّلام ، با بيان اينكه ايشان بندگان و مخلوقات خداوند هستند و همهء امورشان به دست او مىباشد ، جلوگيرى كرده است . « 1 » دعاى مفصل ديگرى نيز توسط محمد بن عثمان عمرى به شيعيان آموخته شد كه به « دعاى در زمان غيبت » معروف گرديد . دربارهء اين دعا تصريح نشده كه از ناحيهء امام عليه السّلام به محمد بن عثمان رسيده است ، ليكن بعيد مىنمايد كه وى آن را از جانب خود بيان كرده و به شيعيان آموخته باشد . فرازهاى پرمعنا و مضامين عالى آن مىتواند بر اين گواهى دهد كه اين دعا نيز از جملهء ادعيهء مأثوره است . بسيارى از فرازهاى اين دعا را با الفاظ و يا مضامين مشابه در ساير ادعيهء مأثور در خصوص امام دوازدهم مىتوان يافت . در دعاى مذكور ضمن اشاره به برخى مباحث خاص امامت و معرفتشناسى ، بيشتر به مقوله غيبت ، كه اساسىترين مسألهء اعتقادى در اين زمان بوده توجه گرديده و بهعنوان امرى الهى ، كه به اذن پروردگار صورت گرفته ، تلقى شده است . در سراسر دعا به وجود امام زندهء غايب اشاره مىگردد كه در غيبت به سر مىبرد . در فرازهاى مختلف دعا از طولانى شدن غيبت امام و وقوع فتنهها و دشوارىهاى بسيار بر شيعيان سخن به ميان
--> ( 1 ) . ر ك : شيرازى ، كلمة الامام المهدى ، ص 259 و كتب ادعيه ، در ذيل دعاهاى رجبيه .